X
تبلیغات
آموزش ادبیات فارسی - پاسخ خودآزمایی ادبیات دوم
خبری آموزشی علمی ادبی
                       

                                    خود آزمایی درس دوم                          ص11

1.«سر به گرد آورد» یهنی چه؟

کنایه از شکست دادن وکشتن حریف

 

2.دو نمونه طنز دردرس بیابید.

بیت های:  بدو گفت که نام تو چیست                                تن بی سرت را که خواهد گریست

              پیاده مرا فرستاد توس                                    که تا اسب بستانم از اشکبوس

              سزد گر بداری سرش در کنار                          زمانی بر آسایی از کارزار

 

3.کدام ویزگی های حماسه رادر این درس می یابید؟

1.داستانی بودن                  2.قهرمانی بودن                        3.قهرمانی بودن               4.خرق عادت

 

4.«تو قلب سپه به آیین بدار» یعنی چه؟

تو مرکز فرماندهی سپاه را مطابق روش و آیین ایرانیان حفاظت کن.

 

5.نمونه ای از استفهام انکاری را در درس پیدا کنید.

            پیاده ندیدی که جنگ آورد                         سر سرکشان زیر سنگ آورد؟

 

6.به بیت هایی که معنی آن ها به هم وابسته باشد«موقوف المعانی» می گویند. نمونه ای از آن را در درس پیدا کنید.

بیت:            تهمتن چنین داد پاسخ بدوی ...      یا  بیت:        پیاده ندیدی که جنگ آورد... 

بیت:             به رستم بر آنگه ببارد تیر...       یا  بیت:        همی رنجه داری تن خویش را...

 

7.دو نمونه واج آرایی در درس پیدا کنید.

           چو سوفارش آمدبه پهنای گوش                        ز شاخ گوزنان برامد خروش    (تکرار و ا ج ش)

           بزد بر بر وسینه ی اشکبوس ...                      سپهر آن زمان دست او داد بوس (تکرار و ا ج س)

 

8.دو نمونه اغراق را در درس پیدا کنید.

بیت های:    بشد تیز رهام با خود و گبر                            همی گرد رزمی آمد به ابر

               به گرز گران دست برد اشکبوس                     زمین آهنین شد سپهر آبنوس

 

 

                                 خود آزمایی درس سوم                     ص14

1.عبارت کنایی«دندان به دندان خاییدن» یعنی چه؟

خشمگین شدن

 

2.دو نمونه از استعاره های درس را پیدا کنید.

الف)اژدها                            ب)آهنین کوه

 

3.به چه دلیل این شعر حماسه ی مصنوعی است؟

زیرا یک داستان مذهبی است که همه ی افراد یک قوم یا ملت در تدوین آن دخالت ندارند بلکه فقط یک نفر(شاعر) آن را سروده و در آن به جای آفرینش حماسه به باز آفرینی حماسه پرداخته است. از طرف دیگر مانند حماسه های طبیعی جنبه ی اساطیری و افسانه ای ندارد و تقلیدی است.

 

4.نمونه ای از حماسه ی مصنوع را در کلاس بخوانید.

یکی از حماسه های مصنوعی وتاریخی شهنشاه نامه ی فتح علی خان صباست که در شرح جنگ های عباس میرزا ولیعهد فتح علی شاه سروده شده است و با این شعر آغاز می شود:

               به نام خداوند آموز گار                               نگارنده ی نامه ی روزگار

در بخشی از این حماسه ی مصنوع سپاهیان روس و فرمانده ی آن ها به شیوه ی زیر توصیف شده است:

              به پرخاش ژولیده مویان روس                      به نالش درآورده غرنده کوس

              همه دیو ساران جادو سگال                          زروی و زآهن برو برز و یال

              به کف زآهن آورده ماری شگرف                  دهان بر گشاده چو غاری شگرف

              همه گرسنه گرگ آشفته سر                         دریده جگر گاه شیران نر

              به بالا دراز و به بازو ستبر                         به رخ شان همه رسته موی هزبر

              به قلب اندر «اشپختر» تیز چنگ                  چو غران پلنگ و چو پیچان نهنگ

              چو عفریتی از روی و آهنش بزر                 ز آهن کلاه و ز آهنش گرز ...

 ژنرال سپاه روس (اشپختر) با چنین لشکر و ساز و برگی از لشکر ایران بر خود می لرزد:

             چو اشپخدر آن دیو پرخاش جو                      شد آگاه در «گنجه» از رای او

             تنش گشت لرزان و لب پر فسوس                  شدش بسدین چهر ، چون سندروس

         

 

5.قافیه ی کدام بیت از درس نادرست است.

             سپهر در سر آورد شیر اله                          علم کرد شمشیر آن اژدها

 

6.داستان زیر را که از مثنوی مولوی انتخاب شده است. به لحاظ محتوا و نوع ادبی آن با درس مقایسه کنید.

                از علی آموز اخلاص عمل                   شیر حق را دان منزه از دغل

               در غزا بر پهلوانی دست یافت                زود شمشیری بر آورد و شتافت

               او خدو انداخت بر روی علی                 افتخار هر نبی و هر ولی

               در زمان انداخت شمشیر آن علی             کرد او اندر غزایش کاهلی...

 الف)حمله ی حیدری از نظر زبانی و تالیف ضعیف است.

ب)در شعر حمله ی حیدری شاعر بر شجاعت و جنگاوری علی (ع) تاکید دارد ، در حالی که در مثنوی مولوی تاکید شاعر بیشتر بر اخلاص عمل علی (ع) است.

ج)حمله ی حیدری از نظر داستان پردازی ضعیف است.

د)شاعر در حمله ی حیدری هیچ گونه نتیجه گیری اخلاقی نمی کند در حالی که مولوی نتیجه ی اخلاقی گرفته است.

ه)شاعر در حمله ی حیدری درباره ی بی ادبی عمرو سخنی نیامده است. در حالی که مولوی به این موضوع

 (خدو انداختن) اشاره می کند.

و)حمله ی حیدری از نوع ادب حماسی است اما شعر مولانا در محدوده ی ادب تعلیمی است و ...

 

 

                       خود آزمایی درس چهارم                ص26

1.چراعلی می کوشد در این مسابقه نفر سوم شود؟

علی می خواست یکی از جوایز نفر سوم را که کفش ورزشی بود به خواهرش که کفش نداشت بدهد.

 

2.در کدام بخش از درس نویسنده چهره ی فقر و غنا را نشان می دهد؟

در بخشی از فیلم نامه آمده است: عده ای از خانواده ها در کنار فرزندان خود در حال گرفتن عکس دیدهمی شوند.

عده ای دیگر در پوشیدن کفش های ورزشی به بچه هایخود کمک می کنند. عده ای با شیرینی و آب میوه از     بچه هایشان پذیرایی می کنند. مادری با دوربین دستی از بچه اش فیلم می گیرد. در بخش دیگری اشاره می کند که کفش علی کهنه است و در ضمن هیچ همراهی ندارد.

   

3.چرا نویسنده این فیلم نامه را«بچه های آسمان» نامیده است؟

زیرا کودکانی اند از آب و گل که زمینی نیستند. کودکانی که ویژگی های خلوص نیت ، ایثار ، شجاعت و تلاش نستوه از روح آسمانی و خدایی شان حکایت دارد.

 

4.با پیروی از سبک نویسنده به دل خواه ماجرای این فیلم نامه را به گونه ای دیگر به پایان برسانید.

 

5.درصورتی که فیلم«بچه های آسمان» را دیده اید آن را با متن درس مقایسه کنید.

فیلم در بیشتر موارد با فیلم نامه مطابقت دارد.

 

 

                     خود آزمایی درس پنجم                     ص42

1.محوری ترین پیام این درس چیست؟

از ماست که بر ماست  ، خودم کردم که لعنت بر خودم باد.

 

2.به نظر شما نقطه ی اوج داستان کجاست؟

اصرار در تعرف دوم که غاز بر انداز بود.

 

3.نویسنده از کدام شیوه های نویسندگی برای تاثیر گذاری بیشتر استفاده کرده است؟

استفاده از اصطلاحات عامیانه ، جزئی نگاری ِ استفاده از کنایات

 

4.عبارت های زیر را معنا کنید:

 جلو کسی در آمدن: پذیرایی شایسته کردن.                                         

 شکم را صابون زدن: خود را آماده ی خوردن کردن و به خود وعده ی خوشی دادن.

 سماق مکیدن: انتظار بیهوده کشیدن.                                                       

 چند مرده حلاج بودن:چه اندازه توانایی داشتن ، کاری را بالاتر از حد انتظار انجام دادن.

 

5.دو نمونه از توصیفات زیبای درس را پیدا کنید.

تو صیف قیافه ی مصطفی  ، توصیف جماعت در نحوه ی خوردن

 

6.پنج ترکیب واصطلاح عامیانه را در درس پیدا کنید.

الف)به من دخلی ندارد.   ب)خرت و پرت.   ج)لات ولوت.   د)فنرش در رفت.   ه)کلکش را کندند.  

و)آسمان جل.                ز)چلمه و پخمه.    ط)هیچ برو برگردی نداشت.

 

7.با کمک دبیر خود شعر«روزی زسر سنگ عقابی به هوا خاست» را در کلاس بخوانید وبا این درس مقایسه کنید.

         روزی ز سر سنگ عقابی به هوا خاست                  و ندر طلب طعمه پر و بال بیار است

         بر راستی بال نظر کرد و چنین  گفت :                   «امروز همه روی جهان زیر پر ماست

         بر اوج چو پرواز کنم  ، از نظر تیز                       می بینم اگر ذره ای اندر تک دریاست

         گر بر سر خاشاک  یکی  پشه بجنبد                       جنبیدن آن پشه عیان در نظر ماست»

         بسیار منی کرد و ز تقدیر نترسید                          بنگر که از ین چرخ جفا پیشه چه بر خاست

         ناگه ز کمینگاه یکی سخت کمانی                           تیری ز قضای بد بگشاد برو راست

         بر بال عقاب آمد آن تیر جگر دوز                          وز ابر مر او را به سوی خاک فرو کاست

         بر خاک بیفتاد و بغلتید چو ماهی                            و ان گاه پر خویش گشاد از چپ واز راست

         گفتا:«عجب است این که زچوبی و  زآهن                این تیزی وتندی و پریدن ز کجا خاست !؟»

         زی تیر نگه کرد و پر خویش بر او دید                   گفتا:«ز که نالیم که از ماست که بر ماست!»

مقایسه:

1.داستان درس به طنز است و شعر لحن جدی دارد.

2.داستان به جزئیات پرداخته اما شعر کلی است.

3.موضوع محوری هر دو یکی است.

4.یکی داستان است و به نثر ودیگری به نظم.

 

 

                    خود آزمایی درس ششم                      ص53

1.چه عاملی مانع از آن شد که گیله مرد محمد ولی را از پای در آورد؟

الف)التماس و زاری محمد ولی.                          

ب)بچه داشتن محمد ولی که او را به یاد بچه های خودش انداخت.

ج)تنفر از اوضاع روزگار.

 

2.نویسنده ،اوضاع اجتماعی عصر خود راچگونه توصیف کرده است؟

این داستان بیانگر واقعیت هایی تلخ از اوضاع اجتماعی وسیاسی دوره ی خاصی است. ظلم وستم در جامعه رواج دارد. ماموران دولتی به چپاول مردم می پردازند. خان ها و بزرگان ده با ماموران دولتی علیه مردم همکاری می کنند. توصیف این اوضاع در چگونگی دستگیری گیله مرد، صدای شیون زن و گذشته ی مامور دوم نشان داده شده است.

 

3.چرا مامور دوم گیله مرد را کشت؟

از ترس لو رفتن.

 

4.نویسنده در چند جای داستان از صدای جیغ زنی که در جنگل پیچیده است یاد می کند مقصود او چیست؟

مقصود او خیالات گیله مرد است که صدای باد و زوزه آن را در جنگل به صورت شیون زن خود به خاطر می آورد و نویسنده با استفاده از این عناصر فضا سازی می کند و فضای ستم آلوده ی آن عصر را به تصویر می کشد ونویسنده در واقع می خواهد حس انتقام و کین خواهی را در گیله مرد زنده کند.

 

5.هر کدام ازسه  شخصیت : محمد ولی و گیله مرد و مامور دوم نماد چه انسان هایی در عصر خود هستند؟

محمد ولی: مهره و ابراز دست حکومت   /   گیله مرد: مبارز، آزاده و آزادی خواه  و نماد ظلم ستیزی

مامور دوم: فردی ناآگاه به شرایط  واوضاع اجتماعی، ستم دیده و ابزار دست حکومت.

 

 

 

 

                   خود آزمایی درس هفتم                   ص61

1.عبارت«شلخته درو کنید تا چیزی گیر خوشه چین ها هم بیاید» یعنی چه؟

درهم و برهم،نا منظم و نا مرتب درو کنید تا چیزی هم خوش چین ها جمع کنند.

 

2.نویسنده از مراسم سوگ سیاوش برای پروراندن داستان چگونه بهره گرفته است؟

نویسنده با استفاده از مراسم سوگواری در ایران کهن (سوگ سیاوش) به توضیح و بیان چگونگی عزاداری در مرگ یوسف پرداخته است و در واقع از آن مضمونی برای مبارزه  با ظلم و ستم ساخته است و با بازگویی آن سرنوشت قهرمان داستان را موثرتر بیان کرده است. در ادبیات ملی سیاوش نماد کشته ی مظلوم است.

 

3.سه کنایه در درس را بیابید.

الف)خم به ابرو آوردن:کنایه از ناراحتی و عصبانیت؛  ب)دست روی دست گذاردن:کنایه از سهل انگاری

ج)کسی را کفری کردن:کنایه از عصبانی کردن؛          د)آفتاب تیغ کشید:خورشید طلوع کرد

و)چانه گرم شدن:کنایه از پر گویی

 

4.نویسنده غم زری را در سوگ یوسف به چه چیزی تشبیه کرده است؟

نیش زدن مار به قلبدر جمله ی:

«ماری که از دیشب روی قلبش چنبره زده بود سر بلند کرد به نیش زدن...»

 

5.درباره ی آداب سوگواری در محل زندگی خود تحقیق کنید.

 

6.در کدام عبارت از درس مفهوم این بیت حافظ آمده است:

        ثوابت باشد ای دارای خرمن                       اگر رحمی کنی بر خوشه چینی

شلخته درو کنید تا چیزی گیر خوشه چین ها بیاید.

 

 

 

 

 

                 خود آزمایی درس هشتم                        ص73

1.چند مورد از برخوردهای انسانی عمو تم رابا هم نوعانش بنویسید.

بر خورد انسانی عمو تم در جمله های زیر نمایان است:

این مرد عجیب ، خاموش و صبور داوطلبانه بار همه را حمل می کرد،بدون این که هرگز از کسی کمک بخواهد.

همیشه همه جا آخر می آمد، کم تر سهم می گرفت و تازه همان را با دیگران تقسیم می کرد.

در شب های یخ بندان روپوش مندرس خود را به زن بیماری می داد که از شدت تب متشنج بود.

در مزرعه سبد کارگران ضعیف و رنجور را پر می کرد و به خاطر این کار خود را به خطر می انداخت ...

 

2.لگری چه چیزی را لازمه ی سپردن مسئولیت مباشری به عمو تم می دانست؟ چرا؟

خشونت و سنگ دلی. زیا می خواست او را به تدریج برای نگهبانی و نظارت و در حقیقت برای یک نوع مباشرت آماده کند و او علایق و انتقادات را رها کند و یکسره در خدمت ارباب باشد.

 

3.عمو تم ضعف ارباب خود را چگونه به رخش کشید؟

می گفت: شما فقط بر تن من سلطه دارید و بر روح من توانایی ندارید.

 

4.اعتماد به سرای باقی را در کدام بخش از سخنان عمو تم می توان دریافت؟

اما هنگامی که جسم را کشتید دیگر کاری از دستتان بر نمی آید و پس از آن ابدیت در کار است.

در جایی دیگر می گوید: ... همه ی این ها وسیله خواهد شد برای این که هر چه زودتر مرا به دیاری که بایدبه آن جا بروم، روانه کنید.

 

5.در باره ی یکی از کتاب های زیر که موضوع آن ها پایداری ومقاومت در برابر ستم داخلی یا خارجی است. به انتخاب خود گزارشی کوتاه تهیه کنید.

 

6.در شعر «تو را می خوانم» مقصود شاعر از جمله ی «ما این را از گذشته به ارث می بریم» چیست؟

مفاهیمی چون درد و رنج، آزادی و آزادگی، عظمت و بزرگی.

 

 

                 خود آزمایی درس نهم                     ص77

1.درشعر بیابان های تبعید شاعر چه دشواری هایی را برای تبعید شدگان فلسطینی بر می شمارد؟

آوارگی، دور ماندن از خانه و کاشانه، به شهادت رساندن و بمباراناجساد شهیدانشان، نابودی کشتزارها و ...

 

2.دو توصیف زیبا را در درس بیابید که بیانگر پایداری مردم در مقابل ظلم است.

الف) نرون مرد ولی رم نمرده است،

ب) با چشم هایش می جنگد و دانه های خشکیده ی خوشه ای دره ها را از خوشه ها لبریز خواهد کرد.

 

3.در عبارت «فرشتگان سرودهای صلح و شادی انسان را برای چوپانان خواندند» منظور از کلمات مشخص شده  چیست؟

سرود های صلح شادی: وحی                                 چوپانان: پیامبران

 

4.زیتون نماد چیست و نشانه ی کدام کشور است؟

نماد صلح و نشانه ی کشور فلسطین است.

 

5.مقصود از «نرون مرد ِ اما رم نمرده است» و «با چشم هایش می جنگد» چیست؟

نرون مرد ... «ستمگر مرد اما مردم آزادی خواه فلسطین نمی میرند.»

با چشم هایش ... «خشمگین و آگاهانه می جنگد.»

 

                 خود آزمایی درس دهم                       ص86

1.کوزت برای غلبه بر ترس و دلهره ی خود چه تدبیری اندیشید؟

با صدای بلند به شمردن پرداخت، دسته ی سطل را تکان می داد.

 

2.دو نمو نه از توصیفات زیبای درس را پیدا کنید؟

الف) کوزت احساس می کرد که قلبش مثل یک گلوله ی بزرگ نخ در سینه ا بالا وپایین می جهد.

ب) بالای سرش آسمان از ابرهای سیاهی شبیه به دودهای متراکم پوشیده بود. به نظر می رسید نقاب حزن انگیز ظلمت بر سر این کودک فرود آمده است.

ج) درخت های خاردار مانند بازوهای طویلیکه مسطح به چنگال و مهیای گرفتن شکار باشند، به هم می پیچیدند.

 

3.ترس و وحشت حاکم بر کوزت سبب می شود که او پدیده های را به گونه ای هراس آور ببیند.

چند نمونه از این مورد را در داستان بیابید و بنویسید.

کنار او، آب که در سطل حرکت می کرد دایره هایی روی خود تشکیل می داد که به مارهای آتشین سفید شباهت داشتند... کوکب درخشان، در آن لحظه به افق بسیار نزدیک بود و از میان مه غلیظی که به آن سرخی مخوفی   می بخشید، می گذشت. مه که به وضع غم انگیزی ارغوانی رنگ بود، ستاره را بزرگتر می کرد. گویی یک زخم نور افشان بود. ... احساس می کرد به وسیله ی این عظمت تاریک طبیعت، در میان گرفته شده است... .

 

4.نویسنده طینت بد زن تناردیه را چگونه تو صیف می کند؟

... زن تناردیه در نظرش مجسم شده بود؛ همان زن نفرت انگیز با دهانی هم چون دهان کفتار چشمانی بر افروخته از غضب.

 

5.بخشی دیگر از بینوایان را در کلاس بخوانید.

ژان والژان نمرده بود. وقتی که به دریا افتاد یا بهتر بگویم خود را به دریا انداخت، به پایش زنجیر نبود. زیر آب شنا کرد و به یک کشتی که لنگر انداخته بود رسید. یک کشتی بسته بودند. ژان و الژان توانست خود را تا شب در این کشتی کوچک پنهان سازد. چون شب رسید، دوباره شنا کرد و خود را به ساحل رسانید.آنجا، چون آنچه کم داشت پول نبود، توانست برای خود لباس تهیه کند. به پاریس رسید. ما او را در مون فر می دیدیم. از طرف دیگر گمان می رفت که او مرده استو این گمان، ظلمتی را که بر او افکنده شده بود غلیظ تر می کرد. در پاریس روزنامه ای به دستش افتاد که شرح غرق شدنش را نوشته بود. مثل این که به راستی مرده است، خود را مطمئن و تقریبا آسوده احساس کرد.

ژان و الژان شب همان روزی که کوزت را از چنگال تناردیه ها نجات داده بود به پاریس بازگشت. هنگام فرا رسیدن شب او با بچه و هر دو در تاریکی شب و از کوچه های خلوت به طرف بلوار هو پیتال رفتند و وارد شهر شدند.سر انجام آنها به خانه ی پرت افتاده ای به نامخانه ی خرابه ی گوربو رسیدند.

جلوی همین خانه ی خرابه ی گوربو ژان و والژان توقف کرد ومانند پرندگان وحشی جایی خلوت را برای ساختن آشیانه اش انتخاب کرده بود.

ژان و والژان دست در جلیقه اش برد، از آن یک نوع«کلید چندین قفل» بیرون آورد، در را باز کرد، وارد شد. سپس آن را با دقت بست و از پله ها بالا رفت.در بالای پله ها از جیبش کلید دیگری بیرون آورد که با آن در دیگری را باز کرد. اتاقی که او در آن وارد شد و بی درنگ درش را بست، یک نوع اتاق زیر شیروانی به قدر کافی وسیع بود، با اثاثه ای مرکب از یک تشک افتاده بر زمین، یک میز و چند صندلی، ته اتاق، اتاقکی با یک تختخواب تسمه ای بود. ژان و الژان بچه را روی این تختخواب نهاد. فندک را زد، شمعی را روشن کرد؛ تمام اینها از قبل روی میز آماده شده بود؛ و آن گاه همچنان که شب قبل انجام داده بود با نگاهی سرشار از جذبه که در آن تجلی نیکویی و رقت قلب تقریبا به حد پریشانی می رسید، به تماشای کوزت پرداخت.

نزدیک تختخواب کوزت زانو زد. روز کاملا فرا رسیده بود که کوزت هنوز در خواب بود. یک پرتو پریده رنگ خورشید ماه دسامبر از پنجره ی اتاق زیر شیروانی عبور کرده و یک رشته ی باریک و طولانی سایه و روشن روی سقف انداخته بود. ناگهان یک گاری سنگ کش، سنگین بار شده، که از جاده ی بلوار می گذشت، مثل غرش طوفان عمارت را تکان داد و کوزت را سر تا پا لرزانید. ...

 

 

                 خود آزمایی درس یازدهم                       ص94

1.دو نمونه آرایه تشبیه واستعاره را در متن درس هدیه ی سال نو بیابید.

تشبیه : گیسوان زیبای دلا چون آبشار طلایی رنگی می درخشید.

استعاره : دلا کلاهش را برداشت و از زیر آن آبشار طلایی رنگ سرازیر شد.

 

2.در داستان هدیه ی سال نو با وجود آن که مادام سوفیا مبلغی به ازای موهای دلا پرداخته چرا نویسنده عمل او را چپاول و غارت دانسته است؟

زیرا ارزش موهای او خیلی بیشتر از پولی بود که به دلا پرداخت افزون تر این که مادام سوفیا در حق او بی انصافی کرد و تا آن جایی که توانست موهای او را از بن برید.

 

3.هدایایی که دلا وجیم برای یک دیگر تهیه کرده بودند اگر چه برای هیچ کدام قابل استفاده نبود به چه دلیل موجب خوش حالی وخرسندی آن ها شد؟

چون از روی صداقت، عشق و از خود گذشتگی بود و علاقه ی شدید آن دو را به هم نشان می داد.

 

4.«هدیه سال نو» نمونه ییک داستان کوتاه است در باره ی ویزگی های داستان کوتاه تحقیق کنید .

هر داستان دارای بخش ها و عناصری است که ساختار آن را به وجود می آورند. به این بخش ها،«عناصر داستان» می گویند. مهم ترین عناصر داستان عبارت اند:

الف)شخسیت و قهرمان: افرادی که با رفتار ها و گفتارهای خود داستان را می سازند و تا پایان داستان حضوری ثابت دارند.

ب)راوی داستان یا زاویه ی دید: شیوه ی روایت داستان است که معمول ترین آن ها استفاده از اول شخص (من) و سوم شخص (او =دانای کل) است. مثلا راوی داستان«کباب غاز» خود نویسنده «اول شخص» است در حالی که داستان«هدیه ی سال نو» را سوم شخص یا دانای کل روایت می کند.

ج)هسته یا طرح داستان: پیوستگی منظم اعمال و حوادث داستان که مبتنی بر رابطه ی علت و معلولی است. «هسته»به سلسله حوادث داستان، وحدت هنری می بخشد و آن را از آشفتگی می رهاند. طرح داستان «هدیه ی سال نو» دادن یک هدیه است.

د)درون مایه: درون مایه فکر اصلی و مسلط بر هر اثر است و نویسنده آن را در داستان اعمال می کند.

درون مایه ی«سو وشون» ظلم ستیزی است.

ه)لحن: «لحن» ایجاد فضا در کلام است. لحن می تواندرسمی، غیر رسمی، صمیمانه، جدی، طنزواره و... باشد.

 

5.محوری ترین پیام این داستان چیست؟

همدلی، عشق، محبت خانوادگی و ابراز آن.

 

6.آیه ی«لاتدر که الابصار وهو یدرک الابصار» با کدام قسمت درس مائده های زمینی ارتباط دارد؟

ناتانائیل، آرزو مکن که خدا را در جایی جز همه جا بیابی. هر مخلوقی نشانی از خداست و هیچ مخلوقی او را هویدا نمی سازد. همان دم که مخلوقی نظر ما را به خویشتن منحصر کند، ما را از خدا بر می گرداند.

 

7.در کدام قسمت درس مائده های زمینی نویسنده عجز انسان را از شناخت خدا بیان می کند؟

ما همگی اعتقاد داریم که باید خدا را کشف کرد. دریغا که نمی دانیم هم چنان در انتظار او به سر می بریم، به کدام درگاه نیاز آوریم، سر انجام این طور نیز می گوییم که او همه جا هست، هر جا و نایافتنی است.

 

8.جمله ی«ای کاش عظمت در نگاه تو باشد...»از آندره زید را با این شهر سهراب سپهری«چشم ها را باید شست جور دیگر باید دید.»مقایسه کنید و نتیجه را بنویسید.

طرز نگاه به اشیا و امور ارزش می دهد یا از ارزش آن می کاهد، باید با چشم دل و نگاهی از سر بصیرت به اطرافنگریست تا حقایق را آن گونه که هستند درک کرد. اگر نگاه این چنین باشد ارزشمند است.

آندر ژید: بکوش تا عظمت در نگاه تو باشد نه در آن چه بدان می نگری.

سهراب سپهری: چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید.

باید در دیدن خود تجدید نظر کنیم و دیوار آموخته ها، شنیده ها و عادت ها را فرو بشکنیم.

                         خود آزمایی درس دوازدهم                 ص 100

 

 

1.مقصود از «کیمیای هستی» در مصراع «کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را» چیست؟

عیش و مستی

 

2.درباره ی پیام های زیر، مصداق هایی از غزل«دل می رود زدستم» پیدا کنید:

درایش نوازی:ای صاحب کرامت، شکرانه ی سلامت / روزی تفقدی کن درویش بینوا را

حسن خلق:آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است / با دوستان مروت، با دشمنان مدارا

اغتنام فرصت:ده روز مهر گردون افسانه است و افسون / نیکی به جای یاران، فرصت شمار یارا

 

3.«مدارا با دشمن» را در شعر حافظ با این آیات قران خطاب به موسی(ع) و هارون(ع) مقایسه کنید.

اذهبا الی فرعون انه طغی فقو لا له قولا لینا... طه 4 – 43

حافظ در این بیت(آسایش دو گیتی ...) به آیه ی قرآن نظر داشت است و اعتقاد دارد که باید با دشمنان مدارا کرد.

همان گونه که خداوند به موسی(ع) می فرماید: به سوی فرعون برو و با او به نرمی و ملایمت سخن بگو. البته این نرمی به خاطر این است که«شاید دشمن به خود بیاید» و اگر موجب سرکشی بیشتر او نشود دیگر جایز نیست.

 

4.درباره ی«آیینه ی اسکندر» و «دارا» تحقیق کنید و نتیجه را به کلاس ارائه دهید.

آیینه ی اسکندر:آیینه ای بود که با تمهیدات ارسطو برای اسکندر بر فراز مناره ی شهر اسکندریه ساخته شد و کارش این بود که کشتی هایی را که از راه دور می امده در خود منعکس می کرده و به این وسیله اسکندر برای دفاع آماده می شده است. این آیینه از عجایب هفتگانه ی عالم بوده است و در بعضی جاها منطبق با جام جم است زیرا خاصیت جام جم هم این بوده که در آن نگاه می کردند و روی دادهای دور را در آن می دیدند. در ادبیات نیز به عنوان چیزی است که از آینده خبر می دهد و در عرفان نیز به عنوان دل عارف به کار رفته است.

دارا:داریوش سوم که در زمان او اسکندر به ایران حمله کرد و دارا را شکست داد. دارا به سوی شمال شرق ایران گریخت و به دست والی بلخ کشته شد و با مرگ او سلسله ی هخامنشی منقرض گردید.

 

5.در غزل سعدی مقصود از «مجمعی که شاهدان دو عالم» در آن گرد می آیند، چیست؟

صحرای قیامت

 

6.مناسبت این جمله ی خواجه عبد الله انصاری با کدام بیت سعدی بیشتر است؟

الهی گل های بهشت در پای عارفان خار است، جوینده ی تو را با بهشت چه کار است؟

با بیت:            حدیث روضه نگویم، گل بهشت نبویم             جمال حور نجویم، دوان به سوی تو

 

 

 

                             خود آزمایی درس سیزدهم                  ص105

 

1.«الف» در«سودا» در درس«باغ عشق» نشانه ی چیست؟ چند نمونه ی دیگر از این کاربرد را بیابید و با     آن ها جمله بسازید.

کثرت- بسا سرا که در این آستانه سنگ و سبوست / زهی سودا که خواهی یافت فردا از چنین سودا / بسا کسا که به روز تو نیازمند است.

 

2.مرجع ضمیر«او» در بیت هشتم چیست؟

خدا

 

3.مفهوم«و ما رمیت اذ رمیت و لکن الله رمه» (انفال/17) در کدام بیت دیده می شود؟

بیت:          ز یزدان دان، نه از ارکان، که کوته دیدگی باشد /  که خطی کز خرد خیزد، تو آن را از بنان بینی

 

4.چند نمونه از صنعت تضاد را در شعر بنویسید.

اقبال و ادبار(چه باید نازش و بالش...)اوج وقعر(نه بر اوج هوا...)امروز و فردا، سود و زیان(ور امروز اندر این...)عرش و فرش(که گر عرشی به فرش آیی...)

 

5.«از عرش به فرش آمدن» کنایه از چیست؟

از عزت به ذلت افتادن

 

6.این بیت خاقانی :«بس پند که بود آن گه در تاج سرش [انوشیروان] پیدا/ صد پند نو است اکنون در مغز سرش پنهان» با کدام بیت درس، پیام مشترک دارد؟

سر الب ارسلان دیدی، ز رفعت، رفته بر گردون؟ / به مروآ تاکنون در گل تن الب ارسلان بینی

 

7.مفهوم حدیث«العالم محضر الله لا تعصوا فی محضره» در کدام بیت دیده می شود؟

مصراع دوم بیت:عطا ازخلق چون جویی گر او را مال ده گویی/ به سوی غیب چون پویی گراورا غیب دان بینی

مصراع اول به رزاق بودن خدا اشاره دارد.

 

8.«نمی هلند» : نمی گذارند، اجازه نمی دهند. این فعل داری دو مصدر است. آن ها را بنویسید.

هلیدن - هشتن

 

9.شعر«باغ عشق» کدام اجزای تشکیل دهنده ی قصیده را داراست؟

تنه ی اصلی قصیده

 

 

 

 

                          خود آزمایی درس چهاردهم                   ص109

1.چه داستانی دیگری از شاهنامه می شناسید که موضوع آن طغیان مردم علیه ظلم حاکم باشد؟

قیام کاوه آهنگر علیه ضحاک ماردوش

 

2.با توجه به متن، اهداف بنیادین تربیت را برشمرید.

تقویت حسن احترام به حقوق خود و دیگران، احترام به آزادی خود و دیگران، عدالت خواهی و تنفر از زور، مسولیت اجتماعی و وظیفه شناسی، همکاری و زیستن با دیگران در صلح و صفا.

 

3.چرا در تاریخ ایران سقوط ساسانیان سرآغاز تحولی بزرگ شمرده می شود؟

زیرا با شکست امپراتوری عظیم ساسانی به سبب انحطاطاجتماعی و دینی و اخلاقی دستگاه حاکم، دین اسلام روی کار آمد و برای مردم ایران آزادگی و مساوات و عدالت و برابری را به ارمغان آورد.

 

4.مفهوم بیت زیر در کدام قسمت درس آمده است؟

                من آنم که در پای خوکان نریزم                 مر این قیمتی در لفظ دری را

ستم کشیدن و تحمل کردن، چاپلوسی و تملق گفتن، خدعه و دروغ و تزویرو ریا، وحشت از این که راست راه بروند و آن چه در دل دارند،با صراحت بر زبان آوردند...«دانش و آزادگی و دین و مروت / این همه را بنده ی درم نتوان کرد».

 

 

5.چرا نویسنده، مثنوی معنوی را از کتاب های مقدس غریبان برتر می داند؟

زیرا مثنویمولوی در عمق و لطافتفکر دینی نه تنها از کتب مقدس فرنگیان کمتر نیست بلکه از همه ی آنها با ذهن انسان در قرن بیستم سازگارتر است.

 

6.در خلال مبارزات اسلامی مردم کشور ما که به سرنگونی حکومت پهلوی انجامید، چه خصلت های پسندیده ای در مردم تجلی یافت؟

وحدت، هم دلی، مسئولیت اجتماعی، دوری از تجملات، تعاون، ایثار و آگاهی.

 

 

 

                            خود آزمایی درس پانزدهم                   ص113

1.در سطر سوم منظور از«او» چیست یا کیست؟

اصفهان

 

2.چرا نویسنده نقش کاشی ها را«بهار منجمد» نامیده است؟

زیرا کاشی ها و رنگ ها بهار را تداعی می کند. بهاری که رمز آلود و همیشگی و ایستاست.

 

3.در جمله ی«گویی کالبد بنا، مینایی است که روح ایران را در آن حبس کرده اند» به کدام عقیده ی پیشینیان اشاره دارد؟ نظر شما درباره ی این تشبیه چیست؟

اشاره به این اعتقاد دارد که در روزگار زرتشت روح و روان یکی از عوامل بنیادی بوده که بر کردار و رفتار انسان حکم فرما بوده و ایجاد اندیشه و هنر و تفکر او موثر بوده است و این روح بعد از مرگ در همین دنیای خاکی در اجسامی همچون شیشه محبوس می شده است.

تشبیه درستی نیست زیرا منظور نویسنده این است که کاشی ها بیانگر روح ایران هستند. در حالی که در تشبیه، اسارت روح به نظر می رسد.

 

4.جز خصوصیاتی که در متن به سرو نسبت داده شده است، چه ویژگی های دیگری درباره ی سرو خوانده یا شنیده اید؟

رعنایی، بخشندگی، همیشه سبز بودن، آزادگی، جوانی، راست قامتی و ...

 

5.نویسنده چه نقش هایی را نشان هایی را نشانه ی گرایش ذهنی سازندگان بنا به بهشت می داند؟

قاب بندی های محرابی شکل، طره های کنار سر درها، طاووس سر در مسجد شاه

 

6.سه کلمه ی ممال همانند«اسلیمی» بنویسید.

مزاح: مزیح // سلاح: سلیح // کتاب: کتیب // رکاب: رکیب // حساب: حسیب // مهماز: مهمیز.

 

 

 

                        خود آزمایی درس شانزدهم                  ص124

1.مقصود از اصطلاحات زیر را بنویسید.

کمیتش لنگ بود: کم مایه و ضعیف و ناتوان بودن در کاری.

مثل شاخ شمشاد:در کمال شادابی و خوش قامتی.

سپر انداختن:تسلیم شدن.

باب دندان:مناسب و موافق طبع

 

2.علل انحراف خسرو چه بود؟

دوستان ناباب، بی سرپرستی، مانع شدن مادر بزرگ در انجام دادن کار مورد علاقه اش.

3.شما چه دلایل دیگری را برای گرفتار شدن افراد در دام اعتیاد می شناسید؟

بی ارادگی، محیط نامساعد، بی کاری، فقر

(البته بی ارادگی افراد مهم ترین دلیل است زیرا افراد بسیاری هستند که فقیر هستند اما به گرد اعتیاد نمی روند)

 

4.یک نمونه از سرانجام شوم افتادن در دام اعتیاد را بنویسید.

روزانه نمونه های بسیاری از فرجام این بلای خانمان سوز در مطبوعات کشور به چاپ می رسد و افراد که در اثر بی ارادگی یا بی سرپرستی و یا به هر علتی گرفتار دام اعتیاد شده اند.

 

5.با مراجعه به«باب خاموش» از گلستان سعدی، داستان یا قطعه ی مناسب با درس«مایه ی حرف شویی» بیابید.

باب چهارم گلستان در فواید خاموشی است که یکی از حکایت های آن نقل می شود: یکی را از دوستان گفتم: امتناع سخن گفتنم به علت آن اختیار آمده است که غالب اوقات در سخن، نیک و بد اتفاق افتد و دیدهی دشمنان جز به بدی نمی آید. گفت: دشمن آن به که نیکی نبیند.

              هنر به چشم عداوت بزرگ تر عیب است           گل است سعدی و در چشم دشمنان خار است

              نور گیتی فروز چشمه ی هور                        زشت باشد به چشم موشک کور

 

6.در عبارت«مبحث حروف اضافه» و«سخنرانی موجی» چه ایهامی وجود دارد؟

حروف اضافه: 1.حروف اضافه ی دستوری   2.حروف های بیهوده وزاید

سخنرانی موجی:  1.سخنرانی فردی که در سیستم مغزش اختلالی است   2.سخنرانی از طریق موج رادیو

 

7.بیت زیر با کدام بخش متن، ارتباط معنایی دارد؟

                به صوت خوش چو حیوان است مایل                 زحیوان کم نشاید بودن ای دل

                اشتر به شعر عرب در حالت است و طرب           گر ذوق نیست تو را کژ طبع جانوری

 

 

 

                        خود آزمایی درس هفدهم                         ص135

1.در شع داروگ تصویری که شاعر از اتاق خود تسیم می کند، نشانه ی چیست؟

 فقر و آمادگی برای فرو ریختن و همچنین تهی بودن از شادی

 

2.یک تشبیه در شعر«داروگ» پیدا کنید.

 و جدار دنده های نی به دیوار اتاقم دارد از خشکیش می ترکد، چون دل یاران که در هجران یاران(ترکیدن نی به ترکیدن دل در هجران یاران تشبیه شده است).

 

3.در شعر«باغ من» شاعر ابر و باغ بی برگی را چگونه توصیف می کند؟

 ابر را با پوستین سرد نمناک توصیف کرده است و باغ بی برگی را با توصیفاتی چون تنهایی،سکوت پاک غمناک،پوشیدن شولای عریانی و باغ نومیدان.

 

4.مرجع ضمیر«ش» در مصراع«آسمانش را گرفته تنگ در آغوش» چیست؟

باغ

 

5.شاعر زیبایی باغ بی برگی را در چه می داند؟

در این که :«داستان از میوه های سر به گردون سای اینک خفته در تابوت پست خاک می گوید.»در واقع زیبایی باغ به گذشته های پر افتخار(انسان های ارزشمندی که اکنون در خاک خفته اند و...) می باشد.

 

 

6.با توجه به شعر«انتظار»، چه شباهتی میان جنگ بدر و قیام مهدی(عج) وجود دارد؟

تعداد یاران پیامبر(ص) و امام زمان(عج) هر دو 313 تن و در جنگ پیروزی از آن مسلمانان است.(امام زمان(عج) در مکه ظهور می کند و از آن جا سرزمین های دیگر را فتح می کند و سرانجام به کوفه می رود و آن جا را مقر حکومت خود قرار می دهد.)

 

7.قالب سه شعر درس را با هم مقایسه کنید.

داروگ: در قالب شعر آزاد(نیمایی) سروده شده است.

باغ من: در قالب شعر آزاد(نیمایی) سروده شده است.

انتظار: در قالب شعر سپید سروده شده است.

 

8.شعر دیگری دباره ی خزان پیدا کنید و از نظر مضمون با شعر«باغ من» مقایسه کنید.

خزان از منوچهری دامغانی

                خزید و خز آرید که هنگام خزانست                  باد خنک از جانب خوارزم وزانست

                آن برگ رزان بین که بر آن شاخ رزانست          گویی به مثل پیرهن رنگرزانست

                دهقان به تعجب سر انگشت گزانست                 کاندر چمن و باغ، نه گل ماند و نه گلنار

                طاووس بهاری را، دنبال بکندند                      پرش ببریدند و به کنجی بفکندند

                خسته به میان باغ به زاریش پسندند؟                 با او ننشینند و نگویند و نخندند

                وین پر نگارینش بر او باز نبندند                     تا بگذرد آذر ماه و آید (سپس) آذار

                شبگیر نبینی که خجسته به چه در دست              کرده دور خان زرد و برو پرچین کردست

                دل غالیه فامست و رخش چون گل زردست         گویی که شب دوش می و غالیه خوردست

                بویش همه بوی سمن و مشک ببر دست             رنگش همه رنگ دورخ عاشق بیمار ...

    1.شعر اخوان لحن حماسی دارد اما شعر منوچهری این گونه نیست.

2.شعر اخوان به مسائل اجتماعی می پردازد اما شعر منوچهری تنها توصیفی از پاییز است.

3.هر دو توصیفی است. ...  

 

9.شعر دیگری را که درون مایه ی آن انتظار حضرت مهدی(عج) باشد، پیدا کنید و در کلاس بخوانید.

                بیا مهدی که با تو آسمانیم                             تو دریایی و ما رود روانیم

                اگر یک روز هم ابری ببارد                         تو خورشیدی و ما رنگین کمانیم ...

 

 

 

                     خود آزمایی درس هجدهم                        ص142

1.«گون» و «نسیم» در شعر «سفر به خیر» نماد چه کسانی هستند؟

گون نماد انسان های پای در بند و اسیر / نسیم نماد انسان های آزاد و رها

 

2.شعر«سفر به خیر» را با غزل «ناله ی مرغ اسیر» اثر عارف قزوینی مقایسه کنید.

در هر دو شعر آرزوی آزادی و رهایی ازز اسارت مطرح شده است. از نظر قالب شعر«سفر به خیر» شعر نو نیمایی است ولی قالب شعر«ناله ی مرغ سحر» غزل و سنتی است. شعر«سفر به خیر» عام تر و فراگیرتر از شعر«ناله ی مرغ سحر» است. در شعر«ناله ی مرغ اسیر می گوید باید ماند و با ستم مبارزه کرد» اما در شعر «سفر به خیر» می گوید باید خانه(وطن) را ترک کرد.

 

3.بند«چگونه این چنین که بلند بر زبر ماسوا ایستاده ای / در کنار تنور ...» به کدام داستان در زندگی حضرت علی(ع) اشاره دارد؟

اشره به داستان پیر زنی دارد که از حضرت علی(ع) کمک خواست و حضرت علی(ع) به کمک او شتافت او نان می پخت و حضرت از بچه ها نگه داری می کرد و پیر زن در حین کار مدام علی(ع) را نفرین می کرد_ آن زن علی(ع) را نمی شناخت_ و حضرت علی(ع) چهره اش را به آتش نزدیک می کرد و می گفت این سزای کسی است که در حکومت او افراد فقیر فراموش شده باشند.

 

4.کلمه ی«خدا» در«پیش از تو هیچ خدایی را ندیده بودم ...» به چه معناست و چه سابقه ی تاریخی دارد؟

حاکم، فرمانروا، صاحب قدرت_ خدا را ریشه ی پهلوی«خوتای» گرفته شده است و در زبان سانسکریت به معنی:«به خود زنده» و«از خود آغاز کرده» آمده. در دوره های بعد خدا به معنی«صاحب و فرمانروا» بوده است. مانند:«کد خدا» امروز به معنی«الله» یعنی خداوند یگانه است.

 

5.دو توصیف زیبای شاعررا درباره ی حضرت علی(ع) بیان کنید.

تو آن بلند ترین هرمی که فرعون تخیل می تواند ساخت_ آه ای خدای نیمه شب های کوفه ی تنگ / ای روشن خدا / در شب های پیوسته ی تاریخ_ اقیانوس عمود

 

6.«با چشمانی یتیم ندیدنت» یعنی چه؟

چشمان من با ندیدن تو احساس تنهایی و یتیمی می کند(چشمانی که هرگز تو را ندیده اند).

 

7.در آمیختن صولت و رحمت از ویژگی های انسان های بزرگ است. در کدام بند شعر به این ویژگی های شعر شاعر دارد؟

«صولت حیدری را دست مایه ی شادی کودکانه شان کردی و بر آن شانه که پیامبر پای نهاد/کودکان را نشاندی و از آن دهان که هرای شیر می خروشید / کلمات کودکانه می ترواید».

 

8.«شعر سپید من، رو سیاه ماند/ که در فضا تو، به بی وزنی افتاد» اشاره به کدام ویژگی هایشعر شاعر دارد؟

به بی وزن بودن شعر سپید

 

9.چرا شاعر پیشانی بلند امام علی(ع)را کتاب خداوند می داند؟

علی حافظ قرآن بوده و قرآن مجسم و ناطق بوده است.

 

10.شعر«در سایه سار ...» را یک بار دیگر بخوانید و به تلمیحات آن اشاره کنید.

داستان پیر زن و حضرت علی(ع)، اشاره به گریستن امام در چاه، نحوه ی شهادت حضرت علی(ع) و شکافته شدن فرق مبارک، تلمیح به رشادت های علی(ع) در جنگ احد و خیبر، اشاره به کفش های وصله دارحضرت و...

 

 

 

                   خود آزمایی درس نوزدهم                          ص145

1.بیت«بی زلف سر کشش سر سودایی از ملال                 همچون بنفشه بر سر زانو نهاده ایم»

از حافظ با کدام یک از ابیات«حدیث جوانی» هم خوانی دارد؟

با یاد رنگ و بوی تو ای نو بهار عشق / هم چون بنفشه سر به گریبان کشیده ام. «بنفشه در شعر فارسی به سر فرو داشتن و سجود و سر بر زانو بودن معروف است. گل های آن کبود و معطرند و در شعر فارسی، به ویژه از همین جهت و جهات دیگر، مورد توجه بوده؛ تعابیر و تصاویر دقیق و متنوعی را برای شاعران سبب شده است. رنگ کبود، که خود مظهر سوگواری و کنایه از سیاهی زلف نیز هست، مهم ترین تعبیری است که در ادب فارسی آمده است.»(نقل از فرهنگ اساطیر).

 

2.یک نمونه ابهام ویک نمونه تشخیص در شعر حدیث جوانی پیدا کنید.

ایهام: گر می گریزم از نظر مردمان، رهی / عیبم مکن آهوی مردم ندیده ای.

تشخیص: با یاد رنگ و بوی تو ای نو بهار عشق / هم چون بنفشه سر به گریبان کشیده ام

 

3.شعر«حدیث جوانی» را با شعر«متاع جوانی» پروین اعتصامی مقایسه کنید.

هر دو به خاطر از دست دادن جوانی ناراحت هستند.

نوع ادبی شعر پروین تعلیمی است اما نوع ادبی شعر رهی بیشتر غنایی است.

قالب شعر پروین قطعه و این یکی غزل است.

 

4.بیت«بسوزد چوب درختان بی بر           سزا خود همین است مر بی بری را» از ناصر خسرو با کدام بیت درس«در کوچه سار شب» ارتباط معنایی دارد؟

                نه سایه دارم و نه بر بیفکنندم و سزاست           اگر نه بر درخت تر کسی تبر نمی زند.

 

5.«در انتظار غبار بی سوار نشستن» کنایه از چیست؟

انتظار بیهوده کشیدن، امید واهی داشتن

 

6.شعرهای این درس جز کدام نوع ادبی هستند؟

غنایی

 

 

                   خود آزمایی درس بیستم                         ص157

1.ابن بطوطه به چه رسمی در نماز جماعت شوشتر اشاره کرده است؟

فرستادن نامه برای امام جماعت بعد از نماز و پاسخ دادن او به نامه ها

 

2.دو نمونه از توصیف های جزئی ابن بطوطه را در متن بیابید.

این شیخ مردی بود با مکارم اخلاقی و فضایل بسیار و جامع بین مراتب دین و دانش.

کیش شهری است بزرگ و نیکو و خانه های آن باغ های عالی دارد که انواع گل ها و درختان سرسبز را در آن به عمل می آورند.

 

3.در جمله ی«مردم این جزیره، از اشراف فارس هستند.» واژه ی فارس به چه معنی است؟

ایران

 

4.نویسنده ی«به سوی تخت جمشید» غروب را چگونه توصیف کرده است.

دو توصیف در مورد غروب و فرا رسیدن شب ذکر شده:

1.آن چه از تاریکی شب باقی مانده است از برابر انوار خورشید فرار کرده، بر روی مزارع پر گل_ مانند پارچه ی قهوه ای رنگی که به تدریج پایین می رود و سایه های ستون ها و هیکل های پاسبانان روی خاک این زمین و ایوان سلطنتی درازتر می شود.

 

5.جملات علی پسر سلطان خالد را در درس«به سوی تخت جمشید» با قصیده ی ایوان مداین خاقانی به مطلع زیر مقایسه کنید:

              هان ای دل عبرت بین از دیده عبر کن هان             ایوان مداین را آیینه ی عبرت دان

در هر دو سرود عبرت گرفتن از کسانی که زمانی دارای عظمت بوده اند و اکنون از بین رفته اند مد نظر است اما خاقانی مستقیم این مسئله را عنوان کرده و نویسنده این درس به طور غیر مستقیم؛ خاقانی در چند بیت آن چنان مفاهیمی را گنجانده که نویسنده ی درس«به سوی تخت جمشید» در چندین صفحه نثر قادر به بیان آن مفاهیم نگریده است.

 

 

 

 

 

                   خود آزمایی درس بیست و یکم                 ص168

1.در خاطرات اعتماد السلطنه چاپلوسی نویسنده در کدام قسمت ها بیشتر دیده می شود؟

درد دندان(شاه) بسیار شدت کرده، شاه نتوانست میل کنند. خدا ان شاء الله صحت بدهد«اگر ممکن بود چهار دندان مرا بکشند و دندان شاه خوب شود !حاضر بودم!»

 

2.با در نظر گرفتن خاطرات اعتماد السلطنه، بگویید که دربار قاجار چه ویژگی هایی داشته است؟

چاپلوسی-رشوه خواری –بی ادبی –سعایت و سخن چینی –بی لیاقتی – اعتقاد به خرافات – رواج بی دینی.

 

3.علت تغییر رفتار طه حسین چه بود؟

تمسخر افراد خانواده و ترس از اینکه مبادا کاری خلاف عادت را انجام دهد. (مانند غذا خوردن با دو دست)

 

4.نویسنده خود را با چه کسی مقایسه کرده است؟ چرا؟

ابوالعلای معری – چون هر دو نابینا بودند و احساس مشترکی داشتند .

 

5.نویسنده یادگیری مرثیه ها، افسانه ها و حفظ قرآن را مرهون چه چیز می داند؟ چرا؟

کنجکاوی و خوب گوش دادن – چون بدون آموزش مستقیم و فقط با حضور در کنار پدر و مادر و دیگران و گوش کردن به سخنان آنها مطالب را فرا می گرفت .

 

 

                   خود آزمایی درس بیست و دوم                   ص175 و 176

1.مقصود از بیت«خورده قسم اختران به پاداشم / بسته کمر آسمان به پیکارم» چیست؟

سرنوشت و تقدیر ، بیچارگی را برای من رقم زده است(از سرنوشت خود اظهار ناخوشایندی می کند)

 

2.در بیت«محبوسم و طالع است منحوسم / غمخوارم و اختر است خونخوارم» چه آرایه هایی وجود دارد؟

مراعات نظیر (طالع، اختر، نحس) واج آرایی (خ) تشخیص (اختر) موازنه (محبوسم – غمخوارم / طالع است –اختر است/ منحوسم – خونخوارم)

 

3.شاعر علت گرفتاری خود را چه می داند؟

سرنوشت و طالع بد

 

4.یک نمونه از کاربرد«واو همراهی» رادر شعر مسعود سعد بیابید.

من و طالع نگونسارم

 

5.مطلع یکی از غزلیاتی را که در کتاب ادبیات 1 و 2 خوانده اید و محتوای حبسیه دارد بنویسید.

من نگویم که مرا از قفس آزاد کنید               قفسم برده به باغی و دلم شاد کنید

 

6.چند اثر دیگر از نویسنده ی«کویر» را نام ببرید.

فاطمه فاطمه است – آری این چنین بود برادر – هبوط – پدر و مادر ما مقصریم – حج

 

7.چند جمله ی زیبا از نوشته های دکتر شریعتی را به کلاس بیاورید و بخوانید.

توصیف شب کویر/...آسمان کویر ، این نخلستان خاموش و پر مهتابی که هر گاه مشت خونین و بی تاب قلبم را در زیر باران های غیبی سکوتش می گیرم و نگاه اسیرم را همچون پروانه های شوق در این مزرع سبز آن دوست شاعرم رها می کنم ، ناله های گریه آلود آن روح دردمند و تنها را می شنوم.ناله های گریه الود آن امام راستین و بزرگم را که همچون این شیعه گمنام و غریبش ، در کنار آن مدینه ی پلید در قلب آن کویر بی فریاد ، سر در حلقوم چاه می برد و می گریست ، چه فاجعه ای است در آن لحظه که یک مرد می گرید! ...چه فاجعه ای! ... شب آغاز شده است . در ده چراغ نیست .شبها به مهتاب روشن است و یا به قطره های درشت و تابناک ستاره . مصابیح آسمان!

 

 

                   خود آزمایی درس بیست و سوم                 ص183

1.در مصراع«در میان خانه گم کردیم صاحب خانه را» مقصود از صاحب خانه کیست؟

خدا

 

2.در مصراع«برو طواف دلی که کعبه ی مخفی است» چه آرایه هایی دیده می شود؟

مراعات نظیر (طواف - کعبه)- تشبیه – ایهام (مخفی : 1- تخلص شاعر 2- پنهان شدن)

 

3.بیت زیر از صائب با کدام بیت زیب النسا ارتباط معنایی دارد؟

                رنگین سخنان در سخن خویش نهان اند           از نکهت خود نیست به هر حال، جدا گل

«در سخن مخفی شدم مانند بو در برگ گل // هر که خواهد دیدنم گو در سخن بیند مرا »

 

 

 

                   خود آزمایی درس بیست و چهارم              ص187

1.در بیت سوم شعر مسافر منظور از کنج غربت چیست؟

گوشه ی  سنگر

 

2.پولک نشان شدن دستمال نشانه ی چیست؟

اشک باران شدن ، خیس شدن از اشک

 

3.شاعر آخرین برگ دفتر شهید را چه می داند و آن را چگونه توصیف می کند؟

دستمالی که مهر و تسبیح و انگشتر شهید در آن وجود دارد.

 

4.در شعر«ریشه ی پیوند» منظور شاعر از«در سینه ام هزار خراسان نهفته است» چیست؟

پیوند عمیق با فرهنگ ایران و خراسان بزرگ که خاستگاه و پاسدار شعر و ادب است.

 

5.شعر«ریشه ی پیوند» بیانگر کدام احساس شاعر تاجیکی است؟

افتخار به گذشته و غرور ملی و پیوند عاطفی با ایران و ادبیات

 

+ نوشته شده در  شنبه پانزدهم اسفند 1388ساعت 17:55  توسط حسن احمدنژاد  |